Tekst en foto: Harry Opheikens
Heemstede – Beau, Noortje en Siem, allen van het Coornhert Lyceum, vinden het heel belangrijk dat er struikelstenen worden geplaatst, om zo te blijven herdenken. Ze lezen over deze speciale herdenkingsstenen aan Joodse families, maar kijken ook films. De initiatiefnemer van de struikelstenen die op maandag 18 mei zijn gelegd, Niels de Bruin, was een keer op school langs geweest om het hele verhaal over de familie Cosman te vertellen, ooit de bewoners van de Clivialaan 17.
Er waren maandag ruim 60 belangstellenden aanwezig. De leerlingen waren er op vrijwillige basis. Herdenkingen als deze leven in Heemstede, een tastbare herinnering voor het leed wat de mensen is aangedaan in de oorlogsjaren. Niels, de bewoner van Clivialaan 17, had absoluut geen moeite met de struikelsteen plaatsing. Hij vindt het te belangrijk om op deze manier te gedenken. Burgemeester Falgun Binnendijk bewonderde de buurtgenoten en de scholieren voor hun grote belangstelling en het inzien van de mogelijkheid op deze wijze te gedenken. Verhalen die je bijna niet gelooft, maar wel gebeurd zijn.
Clivialaan 17
Niels begon zijn inleiding met: “We staan hier voor het huis dat tot september 1942 het thuis was van Samuel Cosman, zijn vrouw Duifje Cosman-de Haan en hun zoon Leon. Ze woonden er toen al acht jaar. Leon was 17 en zat op de HBS. Samuel was oorspronkelijk diamantslijper uit Amsterdam. Door de werkeloosheid in de eerste crisisjaren verhuisden ze naar Antwerpen en kwam hij daar in de diamantindustrie terecht. In 1935 ging hij in Heemstede wonen op de Clivialaan 17, samen met zijn tweede vrouw. “De vrolijke noot”, aldus kleindochter Louise, “was de naam van Duifje met als achternaam De Haan, twee vogels. De eerste echtgenoot van Duifje heette Koekoek, dus bij haar eerste huwelijk heette ze Duifje Koekoek-de Haan, wat de bijnaam volière opleverde.”
De harde realiteit
Na langdurige vergeefse pogingen te ontkomen aan de isolatie, concentratie en deportatie op zoek naar een onderduikadres gaven ze het op. Niet lang daarna werden ze verraden. In het najaar van 1942 werden ze van de Clivialaan gedeporteerd naar Amsterdam, naar Westerbork en werden zij op 14 september 1942 met 441 anderen richting Auschwitz op de trein gezet. Onderweg werden Samuel en Duifje gescheiden van zoon Leon, die naar een werkkamp werd gebracht waar hij uiteindelijk overleed, datum onbekend. Samuel en Duifje kwamen op 16 september aan in Auschwitz en zijn een dag later vermoord. Hun zonen Henri en Hartog overleefden de oorlog. Siem memoreerde nog eens wat het verhaal van Niels voor indruk had gemaakt. Hij vergeleek het mijn zijn opa, die in Indië heeft gezeten en ook onder erbarmelijke omstandigheden stierf. Siem eindigde met de vraag: “Voor wat vermoord?” Kort en veelzeggend antwoord: “Soort.”
Kleindochter Louise was zeer onder de indruk van de plechtigheid en dat er een tastbare herinnering is voor haar familie. De aanwezigheid van de scholieren stemde haar vreugdevol en hoopvol. Een prachtige muzikale omlijsting was er door Naomi (zang) en Steven (gitaar). Alle aanwezigen spraken over een mooie ceremonie.
Niels kijkt toe hoe de burgemeester, de rabbijn, Louis en Siem de stenen onthullen.