Tekst en beeld: Oliva Reiding

Overveen – Tijdens het zomerse bloeiseizoen blijft het groene leven op Buitenplaats Elswout niet onopgemerkt: bloemrijke graslanden kleuren van geel tot roze, herten rusten in de schaduw van een houten huisje, ganzen en koeien trekken door de velden en wandelaars laten hun hond uit of zoeken de rust op. Niet alleen de honderden verschillende plant- en diersoorten vallen op, maar ook de indrukwekkende architectuur. Deze varieert van 17e-eeuwse koetshuizen en fragmenten van Hollandse baroktuinen, tot Zwitserse bruggen en Engelse landschapsstijlen uit de 19e eeuw. Een plek waar al vierhonderd jaar natuur, cultuur en historie het karakter van Elswout vormen.

Van rechte lijnen naar kronkels

‘‘Als je goed kijkt, zie je al die tijdslagen hier nog over elkaar heen liggen’’, vertelt boswachter Rien de Vries bij het 17e-eeuwse Poortgebouw waar zijn kantoor is. Dit is, samen met de koetshuizen, een van de oudere gebouwen op de buitenplaats. Waar het ene monument verdween of veranderde, bleef het andere goed bewaard. Het begon tussen 1600 en 1650 toen rijke Amsterdamse kooplieden woeste duingronden kochten voor een eigen buitenplek. Carel Molijn kocht Elswout in 1634 en liet een huis in Renaissance-stijl ontwerpen, met rechte geometrische lijnen en strakke Hollandse baroktuinen. De opvolgende eigenaar Gabriël Marcellis liet het huidige Poortgebouw en de koetshuizen bouwen. In 1781 veranderde Jacob Boreel de rechte lijnen in kronkelweggetjes, geïnspireerd op de Engelse landschapsstijl, en ontstond er een afwisseling tussen open ruimten en dichte bebossing. In de 19e eeuw drukte de familie Borski als laatste haar stempel op de buitenplaats: een imposant landhuis met rozenperken en een ‘moderne’ ijskelder, een exotische orangerie en een grote boerderij. De toegevoegde prieeltjes en theekoepeltjes creëren een romantische sfeer tussen de met tonderzwammen begroeide bomen.

Nieuw leven

Volgens De Vries merken bezoekers dat ze een hele andere wereld binnenlopen, en niet alleen door de uiteenlopende bouwstijlen. Met een Natura 2000-status en als onderdeel van Nationaal Park Zuid-Kennemerland is Elswout ook een gebied met unieke biodiversiteit, bestaande uit onder andere 750 soorten paddenstoelen, 60 soorten stinsenplanten, zoals narcissen, krokussen en boshyacinten, en bijzondere moshellingen. Deze hellingen werden vanaf 1630 afgegraven voor zand voor de uitbreiding van Haarlem en later opnieuw aangelegd als reconstructie van de Zwitserse Alpenweiden, met bruggen en prieeltjes die de kronkelende landschapsstijl versterken. De gebouwen nieuw leven inblazen blijft belangrijk. ‘‘Zo’n gebouw moet leven, daar moet wat in gebeuren, anders gaat het achteruit’’, benoemt De Vries. Zo vinden in de Orangerie feestgelegenheden plaats, wordt het landhuis gebruikt als kantoor voor de Cobraspen Groep en start volgend jaar de verduurzaming van het kantoor in het Poortgebouw.

Natuurrenovatie

Ook lanen omringd door bomenrijen, zoals de Melklaan achter de Orangerie, moeten soms opnieuw worden geplant als de natuur het gaat begeven. De Vries vertelt dat veel bomen daarvoor weggehaald worden, waardoor een landschap er tijdelijk rommeliger en kaler uitziet. ‘‘Dat zijn echt maatregelen die je neemt om het bijzondere beeld van zo’n buitenplaats, het sprookjesachtige ervan, in stand te houden.’’ Hoeveel er ook verandert, in het drukke dagelijkse leven blijft een wandeling door Elswout een idyllische, kleurrijke verademing, tussen natuur en verhalen in.

Meer info: https://www.staatsbosbeheer.nl/uit-in-de-natuur/locaties/elswout

Het kleurrijke grasland met uitzicht op het landhuis